Zoektocht naar zuivere liefde

By Juliënne Beijer
Illustration Elliyah Dyson

Wat is liefde, wat betekent het en welke keuzes wil je maken als het gaat om liefde? Voor mijn scriptie vertelden tien Marokkaans-Nederlandse jonge Amsterdammers mij over hun beleving van en ervaring met hun zoektocht naar liefde. Deze jongeren hebben, zoals Bourdieu dat omschrijft, cultureel kapitaal uit verschillende leefwerelden. In dit stuk wil ik laten zien hoe, in de zoektocht naar liefde, Marokkaans-Nederlandse jonge Amsterdammers laveren tussen de soms overlappende, maar ook tegenstrijdige normen uit de verschillende leefwerelden en hoe zij gevoel voor het spel ontwikkelen vanuit drie werelden. De jongeren maken keuzes gebaseerd op de informatie uit al deze leefwerelden en rekken grenzen van de leefwerelden op – zonder ze te overschrijden. Eerst zal ik kort Bourdieu’s concepten leefwereld en habitus toelichten en dan leg ik aan de hand van verschillende thema’s, zoals seks en het huwelijk, uit hoe de Marokkaanse-Nederlandse jongeren die ik heb gesproken liefde invullen.

Bourdieu omschrijft een leefwereld als een veld. Hij beargumenteert dat er relatief autonome sociale werelden bestaan die werken volgens een eigen logica. Om een positie te kunnen innemen in het veld moeten actoren bepaalde mechanismen begrijpen, die ook wel ‘de regels van het spel’ worden genoemd. De logica van een veld, samen met bepaalde verplichte conventies en waarden, bepalen de manieren waarop mensen in een veld met elkaar omgaan. De habitus zorgt er volgens Bourdieu voor dat actoren zich op de juiste manier kunnen bewegen in een veld en tussen velden. De habitus is het gevolg van de internalisering van de sociale structuren van een veld. Hierdoor ontwikkelen mensen ‘gevoel voor het spel’.

Alles wat de geïnterviewde jongeren weten en denken over liefde, komt voort uit drie verschillende ‘leefwerelden’. De wereld van religie; met islamitische normen en waarden, de wereld binnenshuis; met Marokkaanse normen en waarden en de wereld buitenshuis; waarin Nederlandse normen en waarden de meeste dominante rol spelen. Hoe laveren de Marokkaans-Nederlandse jonge Amsterdammers tussen deze verschillende leefwerelden?

Het eerste belangrijke punt dat in alle interviews ter sprake kwam was dat het voor veel jongeren thuis, of in hun directe omgeving taboe is om over liefde te praten. Liefde en seks zijn in Marokkaanse cultuur vaak verbonden, en seks is op haar plaats weer verbonden aan reputatie. Liefde en seks zijn zaken die alleen na het huwelijk plaatsvinden: relaties of daten is volgens de jongeren niet mogelijk in Marokkaanse kringen. Dit zorgt ervoor dat er bij veel van de Marokkaans-Nederlandse jongeren thuis nooit over liefde wordt gesproken en het ook wordt ontmoedigd om dit in het openbaar te doen. Als een ongetrouwde jonge man of jonge vrouw zou praten over liefde, kan de Marokkaanse gemeenschap snel tot de conclusie komen dat er seks is geweest voor het huwelijk. Dit is niet alleen een ernstige aanslag op de reputatie van de persoon in kwestie, maar ook op de naam van de familie. In de Nederlandse leefwereld wordt naar deze onderwerpen heel anders gekeken: het wordt juist als heel ‘normaal’ gezien om eerst iemand te leren kennen, te daten en een relatie te beginnen voordat je het huwelijk in stapt. Alle geïnterviewde jongeren vinden het taboe op praten over liefde zelf niet nodig: zij praten graag met vrienden of vriendinnen over liefde, zonder dat zij relaties hoeven aan te gaan of seks te hebben. Door praten over liefde te beperken tot vrienden en dit niet te doen bij ouders of in de directe omgeving, vinden de jongeren een middenweg.

Het tweede belangrijke punt is dat veel van de geïnterviewde jongeren hun vrijheid vinden in islam. Een geschikte partner vinden en maagd blijven voor het huwelijk is in zowel Marokkaanse cultuur als volgens islam erg belangrijk. Het is de bedoeling om een partner voor het leven te vinden, en alleen daarmee seks en liefde te delen. Echter rust er volgens de jongeren in islam veel minder een taboe op praten over liefde. Volgens de jongeren wordt er vanuit islam juist aangemoedigd om over liefde te praten, zodat je beter begrijpt waar de normen rondom liefde vandaan komen en bewust ervoor kiest.

Zo wordt een situatie waarin je op een bepaalde manier handelt omdat het je zo is opgedragen vermeden. Het merendeel van de jongeren die ik heb gesproken kiest er bewust voor om deze normen te volgen en geen relaties of seks te hebben voor het huwelijk. Zij kunnen zich er goed in vinden dat God hen de ruimte geeft om bewust deze keuze te maken en het niet blindelings op te volgen. Voor deze jongeren voelen de normen die ze van hun ouders meekrijgen meer als zijnde opgelegd, omdat er geen ruimte is om deze bespreekbaar te maken. Daarbij komt dat ze buitenshuis – bij bijvoorbeeld niet-Marokkaanse en niet-islamitische vrienden en vriendinnen – weer tegenovergestelde normen over liefde tegenkomen. Ook hier nemen ze delen van mee in de reflecties op hun eigen keuzes.

Dat laatste is te zien in de keuzes die Marokkaanse jongeren maken met betrekking tot liefde. Zo kiest een deel van hen ervoor om geen relaties of seks te hebben voor het huwelijk, maar maken ze bij de partnerkeuze wel ruimte vrij om af te wijken van de normen die ze van thuis meekrijgen. Veel ouders willen graag dat hun dochter of zoon met een Marokkaanse islamitische partner trouwt. Ook dit laten de jongeren liever open; ze willen zelf kijken op wie zij verliefd worden. Desalniettemin is het voor de meesten waarschijnlijk dat ze een islamitische partner vinden, omdat ze hun geloof graag willen delen met de persoon waarmee ze gaan trouwen. Een ander deel kiest er wel voor om relaties of seks te hebben voor het huwelijk, maar de meesten houden dit geheim voor de Marokkaanse en islamitische gemeenschap. Ze willen niet hun ouders hiermee tot last zijn, maar willen wel graag ingaan op gevoelens van liefde en seksualiteit. Ook hierin vinden ze een manier van grenzen oprekken zonder grenzen te overschrijden.

De habitus van de Marokkaans-Nederlandse jonge Amsterdammers is dus voor een belangrijk deel gevormd door drie leefwerelden: een Marokkaanse en islamitische opvoeding in een Nederlandse omgeving. Doordat de jongeren geboren en getogen zijn in Nederland, zijn ze ook beïnvloed door normen over liefde en seksualiteit die ze buitenshuis mee kregen. De jongeren maken gebruik van hun eigen agency om duiding te geven aan eigen gevoelens van liefde en seksualiteit. Ze merken dat deze gevoelens in sommige Marokkaanse kringen niet geaccepteerd worden, maar kiezen er soms toch voor om deze toe te laten. Zo vinden ze een middenweg tussen de visie waarmee ze zijn opgegroeid en hun eigen ontwikkelde visie.

Elliyah Dyson

Illustrator

Leave a Reply