Waarom wit-feministen mijn zussen niet zijn

Het feminisme groeit. Discussies rondom de positie en belangen van de vrouw lijken met een steeds groter wordend vocabulaire – ons geschonken door de activisten en academici die zich al langer hard maken voor het vrouwelijk belang – de complexiteit van structureel seksisme en de vrouw steeds beter te omvatten. Ik zie vrouwen steeds bewuster worden van de betekenis van het vrouw-zijn en het doek van gene lijkt langzaam te vallen – het is niet erg om jezelf een feminist te noemen.

Een positieve ontwikkeling is het zeker, maar buiten academische kring lijken discussies over de vrouw vaak over één type vrouw te gaan: een witte. Aan het oppervlak van dit nieuwe feminisme wordt vaak geen rekening gehouden met de invloeden van etniciteit, klasse en seksualiteit op de vrouwelijke beleving. Hoe etniciteit, klasse en seksualiteit en de wijze waarop zij met elkaar correleren de positie van de vrouw in de samenleving bepalen – wordt aan het oppervlak óf genegeerd of aangestipt als bijzaak.

Van vrouwen van kleur, vrouwen uit minder sociaal-economisch geprivilegieerde milieus en vrouwen uit de LHBTQ+ gemeenschap wordt verwacht dat zij zich kunnen identificeren met de witte, heteroseksuele vrouw uit de middenklasse waar het in huidige discussies, en in de geschiedenis van het feminisme, altijd écht over gaat. De witte stem wordt naar de voorgrond van discussies geduwd vanwege de privileges die witheid met zich meebrengt. Ondertussen worden de ervaringen van vrouwen van kleur gemarginaliseerd en wordt van hen geacht zich te identificeren met de ervaringen van vrouwen die een andere positie innemen en blind lijken te zijn voor de schade die het structureel negeren van intersectionele stemmen vrouwen die niet tot de standaard behoren, aanbrengt.

Mijn ervaring als vrouw is onlosmakelijk verbonden met mijn etniciteit, mijn huidige klasse en ouderlijk sociaaleconomisch milieu, en seksualiteit. Het feminisme van iemand als Anne Fleur Dekker, activiste en ‘feminist’, viel met haar uitlatingen over haar acceptatie van mensen die er een racistische ideologie op na houden volledig door de mand. Ik kan het mij niet als vrouw van kleur veroorloven om mensen te accepteren die mijn menselijkheid verwerpen. Zij, als wit persoon, wel – want aan haar menselijkheid wordt niet getwijfeld wanneer vermeende IQ-verschillen tussen volkeren, geopperd door FVD-lid Yernaz Ramautarsing, worden bediscussieerd. Haar feminisme is mijn feminisme simpelweg niet.

Onder de sluier van vrouwelijke eenheid woedt een conflict die witte vrouwen, in al hun vanzelfsprekende en onbetwistbare menselijkheid, alsmaar lijken te winnen. Met hen het meest zichtbaar in het nieuwe feminisme is het bijzonder moeilijk om, zelfs aan mijzelf, toe te geven dat ik mij moeilijk kan vinden in zelfs het feminisme dat ook ‘inclusief’ oogt – want zelfs dát zusterschap, blijkt vaak voorwaardelijk.

Vier maanden geleden ging ik, bijvoorbeeld, een grote, persoonlijke drempel over: ik attendeerde een witte mede-studente op de problematiek achter het dragen van, van oorsprong, Afrikaanse haarstijlen als wit persoon. Zoals het voor haar spannend geweest moet zijn om ineens aangesproken te worden op iets waar zij blij mee was en goed had bedoeld, was dat het ook voor mij.

Culturele toe-eigening is het toe-eigenen van culturele symbolen, uitdrukkingen, voorwerpen, tradities en kennis van andere culturen zonder toestemming. Hiertoe behoort het gebruik van taal, cuisine, klederdracht, muziek en religieuze symbolen van andere culturen. Wanneer dit plaatsvindt tussen de dominante cultuur en een gemarginaliseerde cultuur, maakt de scheve machtsverhouding het toe-eigenen van de gemarginaliseerde, geëxploiteerde cultuur bijzonder gevoelig.

Wanneer een wit persoon, ervoor kiest dreads te dragen of een bindi uit waardering en hierin geen rekening houdt met de culturele betekenis en geschiedenis van dergelijke culturele uitingen, wordt hetgeen waar een wit persoon positieve intenties bij had, helaas, tot een ‘stijl’, ‘trend’ en vaak ook, letterlijk, tot kostuum gereduceerd. Waar een wit persoon bewuste, goede bedoelingen heeft bij het dragen van andermans cultuur – zal diegene ook de enige zijn die er enigszins vruchten van zal plukken.

Want waar witte mensen met lof ontvangen zullen worden bij het dragen van andermans cultuur, zullen degenen wiens cultuur met plezier gedragen wordt nog steeds te maken hebben met de stereotypen die aan hun cultuur worden toegeschreven. Of, een duisterdere trend: deze groep zal pas van de negatieve connotatie aan hun cultuur worden ontdaan na toe-eigening en commodificatie door de dominante cultuur. Met commodificatie wordt het proces waarbij cultuur wordt toegeëigend door de dominante cultuur en alle culturele betekenis en lading langzamerhand wordt verwijdert door dit continu te negeren – tot het vervolgens als een ‘nieuw’ wordt bestempeld en verkocht.

Leuk geprobeerd, modewereld, maar ‘urban braids’ heten ‘cornrows’ en bestaan al langer dan de modeshow van die ene designer. Wat zegt het over onze samenleving dat bepaalde culturele kenmerken pas volledig door de dominante groep worden geaccepteerd, en niet slechts getolereerd, wanneer zij deze toe-eigenen en vervolgens doorverkopen als iets nieuws (‘trendy’ ‘cool’ ‘mooi’) en hierbij de culturele geschiedenis, onbenoemd laten?

Ik zag dat diegene met lof werd ontvangen en vreesde een averechts effect als ik haar erop aansprak. Daarnaast was ik – en dit is een angst die iedereen wel herkent – bang om over te komen als een spelbreker, iemand die zichzelf te serieus neemt, ongezellig of ‘te gevoelig’. Een terechte angst aangezien het enerzijds niets minder is dan vanzelfsprekend dat de complexiteit van dit probleem gevoelig ligt en anderzijds het argument te ‘subjectief’ te zijn vaak wordt gebruikt om de kennis en ervaringen van mensen van kleur in diskrediet te brengen.

Uit mijn impulsiviteit volgde een rommelig gesprek tussen twee mensen die duidelijk elkaars taal niet spraken. Ik probeerde mezelf in bescherming te nemen, in de hoop niet met vragen geconfronteerd te worden die ik keer op keer zonder resultaat heb moeten beantwoorden – en niet als onderwijzeres op te treden. Dit lukte helaas vaker niet dan wel. Haar goede intenties en hoop op deze manier (het dragen van twists) een brug te vormen tussen de culturen die zich ongelijk tot elkaar verhouden wat kansen en middelen betreft, bleek toch zwaarder te wegen dan de laatstgenoemde context. Deze context bleek ook lang onduidelijk te zijn, want, ja, ik droeg op dat moment een baret? “Dat is dan toch ook cultural appropriation?” (van Franse cultuur). Ik beantwoorde haar waarom-vragen zo kort mogelijk en nodigde haar uit mij vooral een bericht te sturen als zij meer over het onderwerp had gelezen.

Uit het berichtje dat ik kort daarna ontving was ook gauw duidelijk dat ze mijn advies niet had opgevolgd. Positieve intenties wegen in de discussie over culturele toe-eigening voor witte mensen vaak zwaarder dan hun gebrek aan culturele sensitiviteit. Het meisje wilde namelijk een brug vormen en culturen herenigen. Haar doel zou haar middelen heiligen en het zou niet haar verantwoordelijkheid zijn om zich aan te passen aan waar ik haar op wees. Zij een haarstijl rijker en een stap dichterbij de uiteindelijke commodificering van alles niet-wit – dat is namelijk pas échte vereniging van cultuur – en ik een spelbreker of ongezellig, misschien?

Ervaring heeft mij geleerd wantrouwend te zijn van de witte stemmen aan de voorgrond van het feministische discours. Toch leek ik de ijdele hoop te hebben dat ik in de medestudenten die ik aansprak, iemand te zullen vinden die die structurele blinde vlek voor de ervaringen van vrouwen van kleur zou overstijgen. Net als mijn hoop ijdel bleek, kan ik niets anders dan mij afvragen of die structurele blinde vlek, zoals in het geval van de medestudenten die ik aansprak en mijn tijd voor nam, wel echt zo blind is.

Ashley Igwe

Tekst

Hanna IJsselstein Mulder

Beeld

Join the discussion One Comment

  • Margé says:

    Ik zou graag meer lezen over hoe die toe-eigening toegepast wordt in muziek en cuisine.

Leave a Reply