“‘[…]Women’ is historically, discursively constructed, and always relatively to other categories which themselves change; ‘women’ is a volatile collectivity in which female persons can be very differently positioned, so that the apparent continuity of the subject of ‘women’ isn’t to be relied on; ‘women’ is both synchronically and diachronically erratic as a collectivity, while for the individual, ‘being a woman’ is also inconstant, and can’t provide an ontological foundation.”

– Denise Riley 1988, ‘Am I That Name?’

Wie is ‘de vrouw’, en wie niet? In de negentiende eeuw kwamen er vrouwenbewegingen op die pleitten voor stemrecht van ‘de vrouw’. De eerste feministische golf in Nederland werd met name geleid door Aletta Jacobs, de eerste vrouw met een universitaire opleiding van Nederland. Hoewel deze bewegingen pretendeerden voor alle vrouwen te demonstreren, werd er feitelijk alleen gestreden voor het stemrecht van de witte vrouw uit de middenklasse. Eind twintigste eeuw werd deze vorm van feminisme dan ook bekritiseerd, omdat het alleen opkwam voor de rechten van bepaalde vrouwen en hele groepen vrouwen niet meetelden in de categorie ‘vrouw’. Er werd beargumenteerd dat er een vorm van feminisme moest komen die streeft naar de gelijkheid van alle minderheidsgroepen in de samenleving.

Juriste Kimberlé Crenshaw formuleerde rond diezelfde tijd het concept intersectionality. De theorie van intersectionality gaat uit van het idee dat mensen tegelijkertijd onderhevig kunnen zijn aan verschillende soorten discriminatie. Crenshaw kwam in rechtszaken vaak tegen dat discriminatie tegen vrouwen van kleur niet was ingegeven door ofwel seksisme, ofwel racisme, maar door een combinatie van de twee. Door dergelijke zaken te behandelen vanuit een intersectionele analyse konden deze vrouwen beter geholpen worden. Crenshaw’s theorie over intersectionality maakt het mogelijk om, in plaats van de samenleving op te delen in aparte groepen, de bewustwording te creëren dat er altijd overlappingen bestaan tussen groepen en dat er altijd individuen zijn die niet bij slechts één groep horen.

Intersectionality is een antwoord op de identiteitspolitiek die van je eist dat je één dominant aspect van je identiteit kiest en dat je uitsluitend handelt vanuit die identiteitsgroep. Dit denken vanuit groepen is ook in Nederland aanwezig als overblijfsel van de verzuiling. Tijdens de verzuiling was de gehele Nederlandse samenleving verdeeld op basis van geloof en ideologie. Destijds sloot dit beleid goed aan op de mensen binnen de zuilen, maar doordat deze zuilen in de afgelopen eeuw grotendeels zijn afgebrokkeld, werkt dit beleid niet meer. Beleid in Nederland is echter nog steeds vaak gericht op groepen in plaats van op individuen, wat uitsluitend kan werken voor mensen die niet bij één groep horen. Bij het vormen van beleid gericht op groepen wordt er namelijk vanuit gegaan dat alle mensen binnen deze groepen met dezelfde problemen te maken hebben. Hierdoor wordt bijvoorbeeld voorbij gegaan aan het feit dat vrouwen van kleur andere vormen van seksisme ervaren op de werkvloer dan witte vrouwen. Door op een intersectionele wijze naar groepen vrouwen te kijken, worden dergelijke verschillen wel duidelijk.

Als intersectionality een deel zou gaan uitmaken van onze samenleving zou niet alleen beleid van de overheid effectiever worden, maar zijn strikte categorieën in de samenleving ook niet meer noodzakelijk. Niemand hoeft dan te kiezen welk deel van hun identiteit hen het meest definieert en zich binnen die identiteit ‘normaal’ te gedragen. We kunnen dan het hokjesdenken van identiteitspolitiek als een omgekeerd IKEA-pakket uit elkaar halen en ons gedrag niet meer laten bepalen door voorgeschreven categorieën. Hierdoor kan misschien ook langzaamaan een einde worden gemaakt aan die normatieve categoriseringen ‘man’ en ‘vrouw’. Opdat ik ook boeren kan laten tussen gestifte lippen door en met mijn biceps rollen in een cocktailjurk. Niet omdat het moet, maar omdat het kan.

Dit stuk is geschreven door gastredacteur Soeliah Hellwig. Soeliah Hellwig is student aan de Universiteit Utrecht, en bezig met haar Research Master Genderstudies. Naar aanleiding van de afgelopen SoMo over de vrouw raakte zij geïnspireerd om een gastbijdrage te leveren aan het Sociologisch Mokum.

Soeliah Hellwig

Tekst

Leave a Reply