In februari 2017 diende, toen nog, VVD-kamerlid Duisenberg een motie om het KNAW te laten onderzoeken of “zelfcensuur en beperking van diversiteit van perspectieven in de wetenschap in Nederland een rol speelt”. Opvallend maar zeker niet onverwacht zijn de uitkomsten. Met de rechtse partijen – VVD, CDA en PVV – vóór het onderzoek en de ‘linkse partijen’ – GroenLinks, PvdA en SP – tegen het onderzoek. Het belang van de door Duisenberg geïnitieerde motie zou prangend zijn: de ogenschijnlijke ideologische homogenisering binnen wetenschappelijke kring moet worden tegengehouden, daarom het waarborgen van wetenschappelijke objectiviteit als prioriteit.

Het idee van de universiteit als links bolwerk heeft in de maanden na de motie veel stof doen opwaaien in het maatschappelijk debat. Niet alleen populistische politici spreken zich openlijk uit over hoe de universiteit ‘gekaapt’ is door ‘extreemlinks, socialistisch’ gedachtegoed, ook binnen onze vierde macht is er menig – dan wel, eenzijdig – discussie geweest over hoe ‘knetterlinks’ de universiteit wel niet is geworden.

Naast het feit dat Duisenberg’s motivatie voor het indienen van de motie gebaseerd is op een Amerikaans onderzoek naar de politieke oriëntatie van sociaalpsychologen – waaruit dus blijkt dat zij zichzelf eerder als liberaal dan als conservatief categoriseren – en hij hierbij aanneemt dat de resultaten van dit specifieke onderzoek vast wel toegepast kunnen worden op de gehele Nederlandse wetenschap, is het idee van de indoctrinerende, extreemlinkse wetenschap gewoonweg onwaar: docenten op wo- en hbo niveau zijn in geringe mate linkser georiënteerd dan vergelijkbare, hoogopgeleide groepen buiten de onderwijssector. Dit kleine verschil wordt in de populaire media uitvergroot tot een benoemwaardig, extreem beeld. Nogal onterecht, gezien politieke oriëntatie eigenlijk nooit een juiste indicator is gebleken voor wetenschappelijk censuur.

In het geval dat – wat ons betreft – de sociale wetenschap wel zo links zou zijn als populitici als Baudet en Rutte ons doen vrezen: wat dan nog? De sociologie is namelijk van oudsher een wetenschap die zich ontwikkelt rondom de ideologisch gemotiveerde reactie op sociaalhistorische gebeurtenissen. Het is niets meer dan logisch dat drastische sociaalmaatschappelijke veranderingen verschillende normatieve en theoretische benaderingen doen ontstaan. Net als in de sociale wetenschappen een grote sociaal-historische verandering als, bijvoorbeeld, industrialisatie een focus -zowel optimistisch als pessimistisch – op de rationalisering van de samenleving teweegbracht, geldt een vergelijkbare veranderlijkheid in ideologie ook voor de andere wetenschappen. De legitimiteit van de eugenetische beweging binnen de fysische antropologie viel met het einde van de Tweede Wereldoorlog al gauw door de mand, eveneens binnen de psychologie worden Freudiaanse theorieën nu als achterhaald gezien.

Hiermee wil ik niet de linksigheid van de sociale wetenschappen tot slechts een trend binnen de wetenschap reduceren. Ideologische overtuigingen over mensenrechten, sociaaleconomische gelijkheid en politieke vrijheid als drijfveer voor de wetenschap zijn – net als de traditie om te reageren op sociaalhistorische gebeurtenissen – inherent aan de sociologie. Het is juist deze morele en politieke lading die de sociale wetenschappen tot een makkelijk doelwit maakt nu de wetenschap naar links lijkt te neigen en alles daarbuiten, naar rechts.

De sociale wetenschappen en de sociale wereld lijken steeds dieper in hun verschillende paden geraakt te zijn. De toewijding van de wetenschapper, die de publieke sfeer betreedt, aan het initiëren van een dialoog rondom sociale problematiek, lijkt in de ogen van de rechtse politicus als een duidelijk bias. Intussen is het enige wat in mijn ogen duidelijk is, het onvermogen van rechtse politici om te begrijpen dat het voor jezelf leren denken op de universiteit nog steeds als prioriteit wordt gesteld. Twijfelen aan de objectiviteit van de wetenschap omdat de antwoorden niet overeenkomen met de eigen ideologie, ondermijnt de waarde die wordt gehecht aan het individuele denken en stelt vooral de eigen bias bloot.

Ashley Igwe

Tekst

Leave a Reply