Over het streven om het onbereikbare te bereiken

Alles moet sneller, beter, mooier, slimmer, duurder, ga zo maar door. In de huidige Nederlandse samenleving wordt van iedereen verwacht dat zij het beste uit zichzelf en anderen weten te halen en dat moet zo efficiënt mogelijk gedaan worden. Daarbij stellen mensen onrealistische verwachtingen aan zowel zichzelf als een ander. Dit resulteert erin dat het woord stress niet meer weg te denken is in de huidige westerse samenleving. Zo had in 2014 één op de zeven werknemers in Nederland burn-outklachten. In het onderwijs waren dit zelfs één op de vijf werknemers.

In de westerse wereld bevinden zich de meest ontwikkelde landen, waaronder Nederland, waar menig mens zich vrijwel geen zorgen hoeft te maken of ze eten op tafel hebben of een dak boven hun hoofd. Toch is het een samenleving waar stress steeds vaker voorkomt en steeds normaler wordt in het dagelijks leven van de gemiddelde Nederlandse burger. Door de huidige mate van zekerheid die deze samenleving ons biedt, wordt ruimte gemaakt voor onzekerheden op andere gebieden. Cultureel, sociaal en economisch kapitaal zijn belangrijker dan ooit en hierbij is het van belang dat mensen zich van elkaar kunnen onderscheiden. Wat maakt jou uniek? Waarom verdien jij die baan en niet een ander? Zekerheid en veiligheid krijgen een hele nieuwe betekenis.

Zekerheid vertaald zich niet langer in eten op tafel hebben staan, maar er bestaat een meer abstracte definitie, waarin zekerheid staat voor het volledig benutten van je potenties met de middelen die je toegereikt zijn. Maar wanneer heb je het meeste uit jezelf gehaald? Wanneer heb je je potenties ten volste benut? Het antwoord op deze vragen leer je pas kennen op het moment dat je dat punt bereikt hebt, maar wat als dat punt nooit komt? Dit streven om het onbereikbare te bereiken heeft zich gemanifesteerd in een onuitputbare bron van angst. Angst voor het onbekende, maar ook voor het bekende. De enige houvast die er nog is, is dat er niks vaststaat: er is altijd ruimte voor verbetering.

Dit brengt met zich mee dat mensen bang zijn vast te blijven zitten en ze dus geen vooruitgang boeken, maar ook niet achteruit gaan. Zij die hun leven “wel prima” vinden worden bestempeld als luie mensen zonder ambitie of wilskracht om iets beters te maken van hun leven. Deze externe druk die op hen wordt uitgeoefend wakkert een honger aan voor vooruitgang, gepaard met een gevoel van eindeloos onverzadigd zijn. Vooruitgang betekent niet automatisch meer dat iets beter wordt, maar het betekent verandering, wat onafgebroken spanning met zich meebrengt. Soms is het zelfs zo dat we niet weten waar we bang voor zijn, wat het is dat we willen bereiken en wat het is dat we moeten verbeteren. Echter blijft de druk voor constante vooruitgang aanwezig, waardoor we onszelf voeden, of laten voeden, met nieuwe persoonlijke doelen.

Misschien herkenbaar: we gaan proberen onszelf te evenaren aan schoonheidsidealen door onszelf aan strenge diëten te houden en zo goed als te leven in de sportschool. Of we besluiten een cursus Spaans of Chinees te volgen om onze culturele horizon te verbreden. We pakken onze spullen en gaan backpacken door Thailand en Vietnam om zo internationale ervaringen op te doen. Allemaal met als doel onze sociale en culturele spaarpot te spekken en dit mee te nemen naar volgende ervaringen. Waarom kunnen we er niet voor kiezen iets te doen, puur omdat we dat willen doen? Als we niet een versnelling terug gaan in onze vooruitgangs mentaliteit en ruimte nemen om tussendoor even stil te staan, ligt over 20 jaar half Nederland noodgedwongen stil met een burn-out. Misschien is het dus niet erg om af en toe gemiddeld te zijn in plaats van uniek en even geen doel voor ogen te hebben, om onszelf zo een beetje ademruimte te gunnen.

Lois Landman

Tekst

Leave a Reply