Een analyse van feminisme in het Islamitische Midden-Oosten.

Tijdens het eerstejaarsvak Sociologie als Ambacht hebben de studenten meegedaan aan een schrijfwedstrijd. Het beste stuk is gepubliceerd in de SOMO. De winnaars van deze editie zijn Pien du Pon en Sarina Nooitgedacht.

De laatste jaren is er een trend ontstaan omtrent feminisme binnen de Islam. Deze trend heeft zich ook geuit in verschillende emancipatiebewegingen, zoals Violence is Not Our Culture en Women Living Under Muslim Laws. Deze organisaties hebben zich voornamelijk verzet tegen vrouwenonderdrukking maar ook enigszins gedistantieerd van het geloof zelf. Er zijn echter ook feministen die zich niet distantiëren van het geloof en juist zich verdiepen in het interpreteren van de Koran vanuit een feministisch perspectief.

Wat feminisme en vrouwen betreft, is de suggestie vaak erg expliciet: ‘’de Islam onderdrukt vrouwen” . Deze gedachtegang trekt een duidelijke grens tussen twee begrippen: feminisme en Islam. De veronderstelling is dat je kunt toebehoren tot de een of de ander, maar zeker niet beide. Toch zijn er veel voorbeelden van feministische vrouwen en bewegingen in Islamitische samenlevingen, denk aan vrouwen die strijden voor het recht om te mogen autorijden in Saudi-Arabië.

De vraag waar wij als sociologie studenten in geïnteresseerd luidt: Op welke manieren combineren vrouwen feminisme en het Islamitische geloof in het Midden-Oosten? Deze vraag wordt benaderd vanuit het perspectief van vrouwen zelf. Allereerst zal dieper in worden gegaan op het tegengeluid dat meent feminisme en Islam niet samen te kunnen zien. Vervolgens zal dit bekritiseerd worden aan de hand van twee verschillende vormen van feminisme die zich hebben geuit in Islamitische contexten in het Midden-Oosten.

De onderdrukking van vrouwen in de Islam

In Islamitische contexten wordt vaak verwezen naar de sharia – de Islamitische leefregels – als het gaat om gendergelijkheid. Door sommige regels en toepassingen van de sharia wordt er vaak gesproken over systematische ongelijkheid op basis van geslacht of vrouwenonderdrukking in Islamitische samenlevingen. Deze opvatting komt terug wanneer gediscussieerd wordt over de bekleding van moslima’s.

De bedekking van het vrouwelijke lichaam speelt een grote rol in de uitoefening van macht door de Islamitische theocratie. Wanneer de staatsmacht werd gegrepen in 1979 in Iran door Islamitische leiders, onder leiding van Ayatollah Khomeini, waren vrouwen het eerste doelwit voor Islamisering. Zo werden alle vrouwen opgeroepen door de staat om de Islamitische bedekking te dragen. Hierdoor wordt de bedekking van het lichaam grotendeels gezien als een onderdrukking van vrouwen, terwijl dit niet in elk geval vanzelfsprekend is.

Er is in het Westen een bepaald beeld ontstaan van ‘The Muslim Woman’, waarbij Islamitische vrouwen gegeneraliseerd worden. Vaak wordt de moslimvrouw gezien als een gevangene in nood die kan worden geholpen met Westerse idealen, denk hierbij aan het begrip ‘White Saviour’. Dit komt neer op het idee dat de witte mens nodig is om niet-witten te helpen omdat zij niet zelfredzaam zouden zijn. In Amerika werd dit duidelijk na 11 september 2001, waarna er een strijd tegen terrorisme volgde. “The fight against terrorism is also a fight for the rights and dignity of women” – U.S Government 2002. Deze manier van denken impliceert dat Islamitische vrouwen systematisch onderdrukt zijn en niet zelfredzaam zijn van deze onderdrukking.

Zoals eerder genoemd in deze paper is er de veronderstelling dat feminisme en de Islam twee gescheiden begrippen zijn en vaak wordt gedacht dat een combinatie tussen de twee niet mogelijk is. Wanneer een feminist haar geloof in de Islam uit wordt gedacht: ‘’ Is zij wel een echte feminist?’’ en wanneer een moslima feministische standpunten uit denkt men: ‘’Is zij wel een echte moslima? Toch zijn er verschillende voorbeelden van vrouwen die hun vorm van feminisme combineren met het geloof door zich bijvoorbeeld tot de Koran te keren.

Islamitisch Feminisme

De eerste duidelijke vorm van feminisme binnen de Islam die we hier onderscheiden, zet zich af tegen het idee dat moslimvrouwen alleen vrijheid kunnen verwerven door het omarmen van de Westerse idealen. Echter geven moslimvrouwen die zich afzetten van deze Westerse idealen wel vaak toe dat er serieuze problemen zijn met huidige moslim maatschappijen, en beweren zij dat de reden hierachter is dat er geen authentieke vorm van de Islam wordt beoefend. Zij zijn van mening dat er terug moet worden gegaan naar een pure vorm van het geloof.

Een instantie van deze moderne gedachte is te zien bij Egyptische vrouwen. Zij menen meer vrijheden te krijgen door het dragen van Islamitische bedekking. Hierdoor kunnen zij gaan en staan waar ze willen zonder mannelijk gezelschap. Op deze manier verplaatst de plek van de vrouw zich van het huis, naar de publieke ruimte. Daarnaast zorgt het dragen van bedekkende kleding ervoor dat de vrouw zich dichter bij de profeet voelt staan dan de man ooit zou kunnen. Zo stelt de Koran dat de profeet zichzelf bedekte toen de engel Gabriël tot hem kwam.

Relatief Seculier Feminisme

Een tweede vorm van feminisme is het feminisme dat neigt naar de seculiere kant van de scheiding die in de vorige paragraaf besproken is. In deze gevallen ontstaat er een groep activisten die zich juist gaan distantiëren van het Islam, vandaar de term ‘relatief seculier’ feminisme. Meestal treedt er een radicale shift in het leven van deze vrouwen op die tot deze verwijdering leidt, zoals een persoonlijke of politieke verandering.

Een voorbeeld van dit relatief seculiere feminisme zie je terug in het leven van Mahboubeh Abbasgholizadeh, een Iraanse vrouwenrechtenactiviste. Zij schreef in de jaren 90 verschillende artikelen in Zan-e-Rooz, een vrouwentijdschrift, over waarom feminisme niet nodig was binnen het Islam. Ze noemde zichzelf een Islamist. Jaren later werd zij echter lid van de reformisten beweging in Iran en begon zichzelf een ‘seculiere feminist’ te noemen. Internationale organisaties zoals Womens Living Under Muslim Laws steunen deze activisten en proberen een platform te creëren waar vrouwen geschoold worden over hun vrouwenrechten en zich niet laten onderdrukken in de naam van Islamitische rechten of cultuur. Hun doel is om de autonomie van vrouwen te vergroten door vrouwen te steunen in Islamitische contexten. Dit is een situatie waarin vrouwen opkomen voor gendergelijkheid en zich afzetten tegen het geloof.

Conclusie

Dit onderzoek is een toevoeging aan het debat over de vraag of feminisme en Islam elkaar uitsluiten of dat een combinatie hiervan mogelijk is. Door het zoeken naar voorbeelden waarop vrouwen feminisme uiten en dit combineren met het geloof kan geconcludeerd worden dat er twee belangrijke stromingen zijn die belicht worden: Feminisme door een relatieve afstand van het geloof, en feminisme gehaald uit het geloof zelf. Echter kunnen deze vormen beter gezien worden als Weberiaanse ideaaltypen, aangezien deze scheiding in het echte leven niet zo zwart wit is als hij op papier doet lijken. Maar wat betreft de vrouwen is nu hopelijk een tipje van de sluier opgelicht.

Pien du Pon

Tekst

Sarina Nooitgedacht

Tekst

Leave a Reply