Met de verschijning van films als Get Out, I Am Not Your Negro en Oscarwinnaar Moonlight in de afgelopen tijd is er wat ruimte ontstaan voor zwarte filmmakers om hun verhalen, fictie of non-fictie, vanuit hun perspectief te verbeelden. Hoewel dit voor Kathryn Bigelow, een witte regisseur bekend van films als The Hurt Locker en Zero Dark Thirty, niet het geval is, is Detroit wel gemaakt in directe samenwerking met mensen die zelf betrokken waren bij de historische gebeurtenissen. Daarbij is er ruimte vrijgehouden voor de acteurs om hun input te leveren en los van een script de heftige, emotionele scenes op gevoel tot leven te laten komen. Het is hierin dan ook dat de film fictie en non-fictie combineert. Detroit is namelijk gebaseerd op de rellen in de Amerikaanse stad rond 1967, en probeert hier zo dicht mogelijk bij te blijven terwijl de specifieke gebeurtenissen voor dramatische doeleinden zelf worden ingevuld.

De film wordt ingeleid met een korte schets van de situatie en de opgelopen spanningen in de stad in die tijd aan de hand van een reeks kunstwerken. Hierna wordt het begin van een aantal dagen van intense rellen waarbij grote delen van de stad verwoest worden in beeld gebracht. Dit gebeurt met name aan de hand van losse scenes waarbij kleinere gebeurtenissen vrij haastig en zonder introductie van de personages erin zich afwisselen. Op deze manier worden de individuele levens van verschillende betrokkenen kort in beeld gebracht, waardoor de persoonlijke gevolgen op verschillende levens wordt aangestipt. Enerzijds vond ik dit een sterke keuze, omdat in conflictsituaties juist de directe gevolgen voor individuen vaak ondergesneeuwd worden door de generalisatie van chaos, woede en geweld. De korte scenes waarbij onder andere een man verwond raakt nadat hij door politie wordt betrapt op het meenemen van nodige boodschappen, of de nieuwsgierigheid van een jong meisje haar tot een noodlottig einde leidt illustreren de mogelijke uitwerkingen van de spanningen die oplopen te midden van de rellen. Anderzijds had de tijd die ermee wordt opgevuld ook kunnen worden uitbesteed aan het verdiepen van of de bredere context van de gehele situatie in Detroit, of de levens van de hoofdpersonages die met name de gebeurtenis in het Algiers motel ervaren. De achtergrond van hun levens, behalve dat wat direct wordt benadrukt gedurende de gebeurtenis of in korte tijd daarvoor, blijft namelijk gissen, waardoor er weinig ruimte is je met hen te sympathiseren behalve via de onrechtvaardigheden die hen worden aangedaan. Gelukkig worden er sterke acteerprestaties neergezet die dit voor een deel goedmaken.

Het overgrote deel van de film focust zich dus op een specifiek evenement in het Algiers motel in Detroit, waarbij drie jonge agenten een groep zwarte jongens en twee witte vrouwen vasthouden voor verhoor en dit door middel van manipulatie en marteling proberen af te dwingen. In contrast met de kortere, meer oppervlakkige scenes die de onrust in de stad dienen te verbeelden bestaat dit evenement uit langere scenes waarin de spanning wordt uitgerekt en verdiept. Het is dan ook hierin dat het racisme dat de rellen in Detroit kenmerkte het beste naar voren komt, en waar de angst en woede die je ervaart tijdens de scene door wordt opgewekt. De wisselvalligheid in keuzes van de agenten, op basis van onzekerheid, gebrek aan ervaring en racistische en seksistische opvattingen creëert een gammele situatie, waardoor je constant in afwachting zit wanneer iemand breekt, zowel aan de kant van de slachtoffers als de daders. Deze verdeling is dan ook direct duidelijk, hoewel goed en kwaad gedurende de film niet hard en eenzijdig worden afgebeeld, maar genuanceerd worden vanuit een menselijk perspectief. Wat echter het verschil maakt is de ongelijke verdeling van macht, met name de institutionele macht die de politiemannen bezitten, zowel in de situatie in het Algiers motel als in de stad als geheel. Een middenpositie wordt ingenomen door een zwarte bewaker, die enerzijds de situatie probeert te sussen door de politieagenten te kalmeren en anderzijds een soortgelijke angst voelt als de jongens die worden ondervraagd. De ontwikkelingen in het Algiers motel, waarbij ik volledig werd meegenomen in de gevoelde spanning en angst, lopen uit tot een heftige conclusie waardoor ik de bioscoop emotioneel uitgeput en onrustig verliet.

De kracht van de film zit voor mij dus ook in de voelbare intensiteit van de gebeurtenissen, en het is onvermijdelijk dit te verbinden aan hedendaagse gebeurtenissen zoals in Ferguson en Charlottesville. De film verloor echter wat kracht in de hoeveelheid informatie die werd verwerkt in te korte tijd. De gebeurtenissen in het Algiers motel vormen de focus van de film, maar worden te overhaast ingeleid en afgesloten. Er is hierin onvoldoende ruimte om de historische context uit te diepen of de afloop van de situatie in het motel in detail uit te werken. De film voelt lang maar tegelijkertijd haastig omdat wordt geprobeerd de complexiteit van de situatie vanuit iets te veel hoeken te belichten. De verbeelding van het verhaal zou naar mijn idee dan ook beter tot zijn recht zijn gekomen als de keuze was gemaakt of te blijven bij de verbeelding van de rellen of alleen de focus te leggen op het motel. Voor een film van gemiddelde lengte was er namelijk te weinig tijd voor beide.

De gebeurtenissen in het Algiers motel waren heftig, emotioneel, extreem onrechtvaardig en chaotisch. Dit gevoel kreeg ik als kijker dan ook volledig mee. Dit wordt onder andere sterk gebracht door het acteerwerk, waarbij met name de hoofdrollen van John Boyega en Will Poulter enorm bijdragen aan de heersende sfeer die voelbaar is gedurende de film, waarbij situaties makkelijk uit de hand lijken te lopen (Poulter) maar ook onderdrukt angstig worden gekalmeerd (Boyega). De beelden worden met veel zoomwerk en dynamisch camerawerk vastgelegd waardoor deze gevoelens worden versterkt. Ik had echter graag gezien dat in de keuze wat wel en niet wordt meegenomen de verdeling van tijd beter in acht was genomen. Ik vind het dan ook belangrijk dat films als deze de ruimte blijven krijgen, zodat er voldoende mogelijkheden zijn de situaties naar hun complexe werkelijkheid te verbeelden. Detroit zet een hierin een stap de situatie van rellen en protest in 1967 te introduceren. Er is echter nog zoveel te vertellen om het heersende gevoel, de opgebouwde spanningen over de direct voorafgaande periodes, en daarmee de gehele geschiedenis van institutioneel racisme en onderdrukking te illustreren. Voor verdere films mag ik alleen maar hopen dat een soortgelijke intensiteit en emotie als in Detroit mag terugkomen. Ga de film dan ook vooral nog zien, het liefst in een filmtheater als daar de kans nog voor is, zodat je de ervaring van de spanningen die soortgelijke conflictsituaties typeren zoveel mogelijk van dichtbij kunt meemaken. Het is duidelijk dat Kathryn Bigelow dit heeft geprobeerd waar te maken, en met haar vakkundigheid is ze hier naar mijn ervaring in geslaagd. Het illustreert de specifieke situatie in het Algiers motel tot in detail, en als soortgelijke individuele ervaringen de ruimte blijven krijgen worden conflictsituaties, en met name de gevolgen ervan, menselijk en de onrechtvaardigheid tastbaar. Het is die tastbaarheid die kan bijdragen aan het blijven erkennen van ongelijkheden, wat een belangrijke basis legt voor een oproep tot actie. De film bewijst hiermee voor mij nogmaals zijn maatschappelijke belang.

Rowan Stol

Tekst

Leave a Reply