In heel de wereld grote verbazing nadat Donald Trump tegen alle verwachtingen in het Amerikaanse presidentschap in de wacht sleepte; een grote shock nadat Boris Johnson succesvol campagne voerde voor de daaropvolgende Brexit; afschuw vanuit links over de onvoorzien hoge positie van Wilders in de peilingen. Deze drie gebeurtenissen hebben behalve drie mannen met opvallend geblondeerd haar, populisme en het onverwachte aspect gemeen. En ik ben boos. Niet op Andrélon Zomerblond shampoo -want dit ook voor mij wonderen- maar op de linkse media en bovenal op mezelf.

Ik zal niet ontkennen dat ik bij deze gebeurtenissen ook gechoqueerd naar mijn smartphone zat te kijken. Voor mijn scriptie ben ik extreem-rechts (als we die term mogen gebruiken) ingedoken en in tegenstelling tot het heersende beeld van deze politieke stroming waren demonstranten die met Pegida en NVU de straat op gingen niet allemaal racistisch, seksistisch en laag opgeleid. Het waren vooral doodnormale mannen en vrouwen die zich zorgen maken. Hoe had ik kunnen denken dat de grote ‘Make America Great Again’- schreeuwers maar een klein groepje uitschot zijn?

Wat vooral opvallend was in de gesprekken die ik had met onder andere PVV-stemmers was een algemeen gevoel van teleurstelling in de politiek en de traditionele politieke partijen die al decennialang in de Tweede Kamer zitten, zoals de PvdA en CDA, omdat ze het gevoel hebben dat er niet geluisterd wordt naar hen, ‘het volk’. Vaak bleken ze in de schuldsanering te zitten, bij de voedselbank te lopen. Geen werk te kunnen vinden of zich zorgen te maken over het welzijn van hun ouders in verzorgingstehuizen. Volgens Christine Lagarde, directeur van het Internationaal Monetair Fonds, leiden inkomensongelijkheid en geldzorgen vaak tot verlies van vertrouwen in de politiek onder burgers wat uiteindelijk kan leiden tot een stem voor een populist.

Het woord populisme komt van het Latijnse populus wat ‘volk’ betekent en fungeert als verzamelnaam voor politieke bewegingen die zich afzetten tegen de gevestigde orde. Melissa Fleming, hoofd communicatie en woordvoerder van UHNCR, stelt dat mensen die onzeker zijn zich vaak focussen op het beschermen van wat ze hebben. Op het moment dat een partij als de PVV, of een presidentskandidaat als Donald Trump, een koers biedt die als populistisch beschreven kan worden lijkt het mij een normale reactie om hierin mee te willen gaan aangezien deze politici tactisch inspelen op de dalende hoop tegen de gevestigde orde.

Er lijkt dus een groep te bestaan met veel zorgen met een zeker wantrouwen jegens de gevestigde partijen, die bovendien niet luisteren naar hun zorgen. En dan werp hij zich op, de grote blonde Messias, die stelt te spreken in de naam van het volk en zich afzet tegen de gevestigde orde. Denk hierbij aan de befaamde uitspraak van Trump: ‘It’s going to be America First’ en de lijfspreuk van de PVV ‘Nederland weer van ons’. Dit soort uitspraken sluiten goed aan op de zorgen van deze groep aangezien zij het gevoel hebben niet gehoord te worden door de traditionele partijen. Is het heel gek dat hij vervolgens in de peilingen stijgt? Ik denk dat dit een ontwikkeling is die we van veraf hadden kunnen zien aankomen. Dat Pegida-aanhangers en PVV-stemmers een klein groepje herrieschoppers zouden zijn is niet langer vol te houden na de verkiezing van Donald Trump en de opkomst van rechts-populistische partijen door Europa. En ja, ik ben boos. Omdat we de ontwikkelingen waar ik in het begin van dit stuk over sprak niet aan zagen komen, maar vooral de manier waarop hiermee om wordt gegaan.

Want wat doet ‘links’ op het moment dat populisme een opkomst maakt? Het introduceert de hashtag #hoedan om populisten als Wilders belachelijk te maken. De grote denkfout die hier gemaakt wordt is dat rationele argumenten de sleutel zijn tot het doen dalen van populisten in de peilingen. Hoe kan het dat iemand als Trump, een man die de opwarming van de aarde ontkent, een muur wil bouwen aan de Mexicaanse grens, naar zichzelf verwijst als the Donald’ en seksuele innuendo’s maakt over zijn dochter, de president van Amerika is geworden? Simpelweg omdat hij verandering zegt te bieden. En dan kunnen we hem en zijn aanhangers wel wegzetten als racisten, seksisten en belachelijk maken door te wijzen op argumentatiefouten, maar feit blijft dat bijna de helft van de stemgerechtigden in Amerika hem verkiest boven Hillary. Hetzelfde gebeurt in Nederland. We reduceren iedereen die het niet eens is met ons links-liberale gedachtegoed tot de paria van de samenleving.

Een veelgehoorde uitspraak in mijn onderzoek kwam neer op: ‘Ik word door iedereen weggezet als racist of nazi op het moment dat ik enige zorg uit over de Europese Unie, de massale komst van vluchtelingen of de Islam.’ PVV-stemmers worden op publieke televisie door heel Nederland uitgekotst. Neme als voorbeeld dat wanneer Agema eindelijk bij Pauw&Jinek zit ze niet mag praten over het partijprogramma zoals de andere lijsttrekkers. In plaats van eerlijke vragen te stellen moet ze zich een uur verdedigen over waarom Wilders nooit op televisie te zien is. Sinds wanneer gaan we het debat niet meer aan als er een tegengestelde visie wordt gepresenteerd? Waarom wordt Fleur Agema geridiculiseerd in plaats van dat er een inhoudelijk gesprek gevoerd wordt? Jonathan Pie, een fictief personage die als journalist de spot drijft met de Britse politiek, stelt in een tirade op Youtube dat wanneer we stoppen met de discussie aangaan er een politiek milieu wordt gecreëerd waarin we mensen als Trump groot laten worden. Ik denk dat hij daar de vinger op de zere plek legt: namelijk dat we de opkomst van populisten voor een groot deel aan onszelf te danken hebben, links.

In zoverre iets bestaat als ‘links’ denk ik dat de gemeenschappelijke deler onder zij die over het algemeen als links beschouwd worden dat elke andere mening niet meer geaccepteerd wordt; we lijken simpelweg niet meer in gesprek te gaan. Onafhankelijk van of de argumentatie van Trump en Wilders correct of foutief is, hebben we te maken met een groep mensen die zich door de politiek, maar ook door ons, zich niet gehoord voelt en daarom overweegt op een populistische partij te stemmen – iemand die hen wel vertegenwoordigd, en naar hen luistert. Gehoord worden is voor hen belangrijker dan het inhoudelijke partijprogramma. Hen belachelijk maken zal alleen maar bijdragen aan het gevoel dat niet naar hen geluisterd wordt. Mensen durven niet meer uit te komen voor hun mening. Het standaard antwoord dat ik kreeg wanneer ik een interviewverzoek deed was dat men alleen wilde praten als dit anoniem kon. Als ze al met naam en toenaam een interview gaven waarin ze als PVV-stemmers naar voren kwamen dan waren ze bang voor verlies van hun baan, vrienden of familie. Hoe is het zo ver gekomen dat men bang is voor het er op na houden van een andere politieke oriëntatie? Vrijheid van meningsuiting zou voor iedereen moeten gelden, onafhankelijk van of je de heersende opinie deelt. Jezelf ‘beter’ wanen omdat je hoogopgeleid of links bent helpt niemand, en zal ook niet helpen in het overtuigen van anderen voor jouw links-liberale visie. We prediken democratisch te zijn maar respecteren andersdenkenden niet en sluiten hen daarmee uit van het debat of open gesprek. Behalve dat dit niet helpt in het overhalen van anderen voor jouw links-liberale visie creëert het een politiek klimaat waarin partijen als de PVV kunnen floreren.

Trump heeft al gewonnen en de PVV is de een na grootste partij. Beledigen, ridiculiseren en gekrenkt zijn werkt blijkbaar niet. Dit is hét moment om uit je luie, superieure linkse wereld te stappen en het debat weer aan te gaan.

Delia Spoelstra

Tekst

Leave a Reply