De dystopie is hier en nu en wij zijn haar maker

Nog niet zo lang geleden leek het alsof de geschiedenis ten einde was. De wereld stevende af op een pax universalis, een universeel verbond met iedereen, koek en ei. Inmiddels blijkt de werkelijkheid weerbarstiger. De oorlog tegen de buitenlandse mogendheden woekert maar voort, hetzij gelukkig niet op Nederlands grondgebied. Wel steunen wij als Nederlanders de grootste oorlogsmachines ter wereld, investeren we in verwerpelijk wapentuig als landmijnen, en hebben we ‘vredesmissies’ rond de gehele wereld. Het Midden-Oosten blijft een brandhaard die steeds maar licht ontvlambaar blijkt. Wat voor de pacifist een dystopie was, is nu werkelijkheid.

In de oudheid werd door de rijke families neergekeken op een ieder die werkte voor zijn geld. Lange tijd is deze mensonterende gedachte van de baan geweest, maar tegenwoordig schijnt het weer te mogen. Hoewel het kapitalisme als ideologie gewonnen lijkt te hebben in de eindstrijd van de vorige eeuw lijkt deze ideologie nu verre van ideaal te zijn. Graaiers zitten overal, zij die geld hebben zijn goed bezig, zij die dat niet hebben zijn armoedzaaiers. Het faillissement van de neo-liberale moraal wordt hierom nog wel eens door (veelal linkse) mensen uitgeroepen, temeer omdat deze het einde zou betekenen van sociale mobiliteit en cultuur. Wat voor menig communist en socialist een dystopie was, is nu werkelijkheid.

Het ergste nog, is dat er genoeg redenen zijn om neer te kijken op ‘het volk’. Het overgrote deel van het volk is het verheffingsideaal vergeten of heeft het naast zich neer gelegd, en heeft besloten zichzelf onder te dompelen in kitscherige cultuur, slechte voeding, belabberde kleding en de bovengenoemde verwerpelijke moraal. Die zij gek genoeg niet begrijpen. De vrije hand van de markt werkt namelijk toch niet zo goed als men aanvankelijk dacht. Oorspronkelijk zou degene die het beste in iets is, of dit nou een multinational is of een klein ambachtelijk bedrijfje, de meeste klanten krijgen en dus de meeste kans hebben te groeien. In de werkelijkheid wint diegene die het beste is in het manipuleren van de consument, kiezer of werknemer. Mensen eten slecht eten, werken voor werkgevers wie het geen zak boeit wat er met de wereld om hen heen gebeurd, stemmen op de partij die hun belangen niet behartigd, en allerergst misschien nog wel; consumeren cultuur als ware het een pijnstiller. Wat voor een liberaal ooit een dystopie was, is nu werkelijkheid.

Alles wat vroeger een zonde was wordt dus gepropagandeerd van jewelste, als niet door multinationals dan wel door actiegroepen, politieke partijen en zelfs NGO’s. De enkeling die hier niet voor valt staat vaak alleen of wordt samen met zijn medestanders door alles en iedereen voor alles en nog wat uitgemaakt. Misschien is het niet zo zedig om deze dingen verder te beschrijven. De verleiding om slecht te eten, drinken of zelfs slecht te converseren is overal en wordt door iedereen toegejuicht. Wat voor de mens ooit een zonde was, is nu een groot goed. Wat de mens ooit zag als dystopie zag, lijkt nu werkelijkheid.

Een ander woord voor hemel.

Daar waar de woorden utopie of dystopie vallen ontstaat klaarblijkelijk een vacuüm in het denken dat alleen gevuld kan worden met wensdenken en/of doemdenken, zoals de artikelen in de nummer ongetwijfeld illustreren. Vroeger zou dit denken aangezwengeld worden door de woorden hemel of hel maar tegenwoordig is dat te zweverig voor ons nuchter denkende mensen. En we zijn al in de hemel. Of tenminste, als je de hemel zoekt, dan is deze er voor je. Voedsel en onderdak zijn er in overvloed, mooie vrouwen en als kers op de taart genotsmiddelen die je oprecht het gevoel kunnen bieden dat je in de hemel ben. Wel moet er voor gewerkt worden, maar dat is niet meer dan logisch lijkt me. Toch?!

Alles mag, alles kan en voor iedereen is er ruimte om zich te ontwikkelen zoals hij of zij dat zou willen. Bedrijvigheid wordt beloond, mits je daadwerkelijk ergens goed in bent. Eenieder heeft de kans en mogelijkheid zijn of haar talenten te ontwikkelen en te benutten. Maar stel dat je niet kan werken, de reden hiervoor in het midden gelaten, dan is er altijd nog het sociale vangnet. Iedereen die hier behoefte aan heeft kan er gebruik van maken om zonder de offers te brengen die de samenleving verlangt toch nog een beetje te kunnen mee genieten aan de overvloede van dit luilekkerland. Ongeacht of je nu een zware of een eenvoudige baan hebt – recht op het sociale vangnet heeft iedereen. De doodsangst die het overleven in voorgaande tijdperken met zich meebracht is zo goed als verdwenen; leven is gegarandeerd. De sociaal-democratie heeft gezegevierd.

Als je in Nederland woont dan, zou je zeggen. Maar zelfs dat is onderhandelbaar. Het idee is dan ook dat alles mogelijk is, als je het maar genoeg verlangd. Hoe gek het ook lijkt, zelfs de droom van de pacifist is dichterbij dan ooit. Hoe ver je ook verwijdert bent van de wereld die hierboven als droom beschreven staat; als je woonplaats onveilig is ben je welkom in onze droom. Is er hongersnood; wij brengen eten. Heb je een bijzonder goed idee of talent; het internet is er om het de hele wereld rond te brengen. Globalisering is een feestje, als je mee meefeest tenminste. Misschien een cliché, maar de keuze is de utopie en de utopie is de keuze. Daar waar zo lang over gedroomd werd is geen plek maar een tijdsindicatie gebleken.

De woorden zijn veranderd en de droom is nog aan verandering onderhevig, maar dat ons huidig tijdperk een utopie uit het verleden is hoeft niet bewezen te worden. Ben je daadwerkelijk in de hemel als je je bewust bent van het bestaan van de hel? Coherent? Nee. Chaos? Jazeker. Eerlijk? Niet altijd. Gezellig?

Oskar Kohler

Tekst

Rosa van Triest

Beeld

Leave a Reply