Met ‘De Vrouw’ als thema voor deze editie van de SoMo lijkt de keuze voor ‘Call Me By Your Name, een film waarin de opbloeiende romantische relatie tussen twee mannelijke hoofdpersonen centraal staat geen voor de hand liggende keuze. Ik ben me er ook van bewust dat er een breed scala aan opties voor het oprapen lag die directer zouden aansluiten op dit thema. Soms kom je echter langs een boek, nummer of film die je meer bijblijft dan andere van zijn soort, die maar in je hoofd blijft hangen en waar je bijna alles wat je doet (voor bepaalde tijd) aan refereert. ‘Call Me By Your Name’ (CMBYN) was voor mij zo’n geval, waardoor ik in korte tijd de film drie keer heb bezocht, het boek heb gelezen en de soundtrack al een tijdje op repeat staat.

Het bloeiende liefdesverhaal tussen de jonge, intelligente Elio en promoverend hoogleraar Oliver heeft mijn waardering gewonnen door de realistische, voelbare spanning, de dromerige setting en de prachtige dialogen die lessen meegeven over persoonlijke ontdekkingen, de ontwikkeling van relaties en hoe deze te verwerken wanneer ze veranderen of voorbijgaan. Het mag duidelijk zijn dat ik laaiend enthousiast ben over deze film. Het voelt nodig om dit aan het begin van deze recensie te stellen omdat dit ongetwijfeld gaat doorschemeren in mijn toon en ik daarnaast de drang voel me te verantwoorden tegenover het thema. Hoewel deze vrijheid er eigenlijk altijd is binnen de context van de SoMo is een specifieke kans om de aandacht bij de vrouw te leggen er één die ik had willen grijpen omdat in breder perspectief deze kans toch minder vaak voorkomt. Mijn keuze voor CMBYN kan ik daarom ook niet volledig onderbouwen, hoewel de film zich naar mijn mening wel leent voor een analyse vanuit feministisch perspectief, waar ik later op terug zal komen.

Eén van de meest voor de hand liggende sterke punten van de film is de uitstekende uitwerking van de setting. Gedurende 2,5 uur wordt je meegevoerd naar een dorp in Noord-Italië waar hoofdpersoon Elio zijn zomers met zijn familie besteed in een enorm landhuis. De veelvuldige weergave van lange, luie dagen in de tuin, verkoelende duiken in open water en fietstochten langs felgroene velden zorgen ervoor dat je de hete zomerzon bijna kan voelen. Daarbij plaatst de keuze voor afwisselend klassieke pianostukken (soms gespeeld door Elio) en 80’s rock je respectievelijk binnen zowel de hoge cultuur waar het gezin van een hoogleraar zoals Elio’s vader toe zou behoren (in ieder geval in overeenkomst met Bourdieu’s kapitaaltheorie), en de tijdsgeest van de jaren tachtig waarin het verhaal zich afspeelt. Ook de kostuum keuzes, zoals de Converse All Stars met gestreepte sokken van de Amerikaanse Oliver zijn tot in detail uitgewerkt en brengen ieder hun subtiele en ook minder subtiele bijdrage aan de personages, omgeving en het verhaal.

Dit verhaal ontwikkelt zich op dezelfde manier als de meeste zomers dit lijken te doen: sluimerend, loom en afwachtend. Het contrast tussen deze relaxte setting en de relatie tussen Elio en Oliver zit echter in de hoge mate van spanning tussen de twee die onmogelijk te ontkennen is. Hoewel het even duurt voor de wederzijdse interesse wordt erkend voelt elke betekenisvolle blik, aanraking of opmerking als een elektrische lading die bij uiteindelijke momenten van overgave aan elkaar een explosieve vonk veroorzaken. Dit is uiteraard ook te danken aan de chemie tussen acteurs Timothée Chalamet en Armie Hammer, die Elio en Oliver vertolken, waarvan de eerste een Oscarnominatie voor beste mannelijke hoofdrol al binnen heeft.

Hoewel de relatie tussen Elio en Oliver centraal staat zijn er enkele interessante bijrollen die ieder hun eigen bijdrage leveren aan de ontwikkeling van deze relatie. Allereerst zijn er Elio’s ouders die hem fundamentele steun bieden in de acceptatie van zijn eigen emoties en twijfels. De strijd in zijn erkenning van aantrekking tot iemand van hetzelfde geslacht komt dan ook niet door afkeur uit zijn directe omgeving, maar lijkt enkel te komen vanuit een geïnternaliseerde, maatschappelijke afkeer voor deze aantrekking en angst hierdoor veroordeeld te worden. Dit wordt benadrukt in een scene tussen Elio en zijn vader, met één van de sterkste stukken dialoog uit de hele film, waarin hij stelt dat veel ouders soortgelijke interesse van hun zoon zouden ontkennen, wegzetten als een fase of bestraffen, maar hij niet zo’n ouder is.

De tijdsgeest met betrekking tot homoseksualiteit in de periode waarin de film zich afspeelt wordt erkend, maar buiten het domein van het gezin geplaatst. Waar zijn vader in dit gesprek Elio’s belevingen samenvat en hem hier een les uit leert door zijn eigen ervaring erop toe te passen, zo biedt zijn moeder haar subtiele steun vanaf de eerste momenten waarin Elio zijn interesse voor Oliver begint te vormen. Haar blik en houding geven de indruk dat, voor iedereen het zelf door had, zij al wist wat er speelde. Dit wordt versterkt door hoe ze op verschillende momenten voorzichtig het gesprek aangaat met Elio over Oliver, en hem met haar vragen en opmerkingen lijkt te sturen in de twijfels die hij intern heeft. De hechte band tussen moeder en zoon die onder het oppervlak bestaat komt hierin naar boven, waarbij woorden onnodig zijn om haar begrip van zijn gedachten te bevatten. Dit personage is dus krachtig in de hoge mate van emotionele intelligentie die ze bezit.

De derde belangrijke bijrol wordt vervuld door Marzia; een tweede persoon van interesse voor Elio, hoewel deze relatie zich niet verder ontwikkelt dan lichamelijke aantrekking en vriendschap, en dus niet op vergelijkbaar emotioneel niveau zit als met Oliver. Bekeken vanuit de context van de film neemt de ontwikkeling van de relatie met Marzia een secundaire positie in, hoewel ook deze ervaring een belangrijke bijdrage levert aan Elio’s ontdekking van zichzelf en zijn seksualiteit, en het primaire belang voor Marzia, hoewel niet verder uitgewerkt, wel duidelijk wordt. Het verlangen maar ook de twijfel die Elio voelt voor Oliver lijkt op soortgelijke manier te bestaan bij Marzia voor Elio, maar wanneer dit niet wordt beantwoord trekt zij zich op moedige wijze terug om later terug te keren als goede vriendin op het moment dat hij het het hardst nodig heeft. Dit proces van persoonlijke ontwikkeling van een jonge, vrouwelijke bijrol die zich eerder kwetsbaar opstelde vond ik verfrissend en opmerkelijk.

Hoewel de vrouw dus niet direct centraal lijkt te staan zijn er twee zeer belangrijke vrouwelijke bijrollen die een essentiële rol vervullen in Elio’s zelfacceptatie en ontwikkeling, en deze rollen worden zodanig sterk vervuld dat ze ieder een volwaardig personage vormen. Dit punt wordt in de bredere context van de filmwereld maar al te vaak achterwege te laten, iets wat ook merkbaar is in het bestaan van bijvoorbeeld de Bechdel-test, een proef die erop gericht is films te testen op de aanwezigheid van meerdere vrouwelijke personages, en of er een gesprek wordt gevoerd tussen twee vrouwelijke personages dat niet alleen gaat om een man, aangezien dit dus vaak genoeg niet voorkomt. Naast dat de vrouwelijke personages op hun eigen manier diepgang hebben wordt in de film gevochten voor de acceptatie van mannelijke kwetsbaarheid en het hebben van verschillende, complexe emoties, wat regelmatig wordt weggezet als ‘vrouwelijk’ en ‘zwak’. De film levert een positieve bijdrage door de aanwezigheid van deze factoren in mannen van verschillende leeftijden te ontdekken en te erkennen. Naast de prachtig uitgewerkte setting, de indrukwekkende prestaties van ede acteurs en de voelbare chemie brengt deze film naar mijn idee dus ook een feministische boodschap over.

Zoals een nummer van Sufjan Stevens, die de originele, Oscar-genomineerde soundtrack opnam voor de film, al luidt, en hoe ik me voel over het (proberen) beschrijven van mijn waardering voor deze film: “words are futile devices”.

Rowan Stol

Tekst

Leave a Reply