Boys Won’t Be Boys-oprichter Rikkert van Huisstede: “Mijn doel is om op maatschappelijk niveau de definitie van succes te veranderen.”

Zanger, acteur en theatermaker Rikkert van Huisstede geeft namens Emancipator trainingen op middelbare scholen over gender en seksualiteit en maakt twee theatervoorstellingen genaamd ‘Zou jij het zijn’ en ‘Rikkert in Mongolië’. Rikkert is vooral bekend als oprichter van de maatschappelijke beweging en theatervoorstelling Boys Won’t Be Boys. Sociologisch Mokum kreeg de eer om met hem in gesprek te gaan over mannelijk privilege, gender normen en hoe het succesvol is om bij je oma langs te gaan. ‘Ik wil dat het in de populaire cultuur hip wordt om mannelijkheid te bevragen.’

Tekst Weera Koopman

Hoi Rikkert, hoe ben je geïnspireerd geraakt om activistisch te worden?

“Ik vind activisme een grappig woord. Gender conforme mensen die niet ‘activistisch’ zijn, besteden vaak veel tijd aan hun genderexpressie en dat vind ik best wel actief. Terwijl, haha, ik probeer gewoon een beetje vrij te zijn, mezelf te onderzoeken en te ontplooien.

Maar hoe ik geïnspireerd ben geraakt? Ik ben al een tijdje bezig met mijn theatervoorstelling ‘Zou jij het zijn’. In de voorstelling heb ik een jurk aan en vertel ik over allerlei thema’s: mijn leven, gender en seksualiteit, zelfzorg, levenskunst, noem maar op. Het grappige is dat vooral mijn jurk bij bezoekers blijft hangen. Na de voorstelling komen bezoekers naar me toe en zeggen: ‘ik steun jou en good for you, maar ik heb zelf niet de behoefte om zo buiten de norm te vallen.’ Aan de ene kant is dat aardig, maar aan de andere kant plaatsen ze mij buiten hun ‘normaal’. Ik voel me dan heel alleen: ben ik dan een soort weirdo? Ergens geven die opmerkingen me het gevoel dat er iets mis met me is en dat het beter zou zijn om stoer en dominant te zijn.

Op een gegeven moment dacht ik: ik wil me niet zo alleen voelen, en volgens mij ben ik dat ook niet. Om mij heen zag ik veel mannelijke vrienden en kennissen die meer zijn dan alleen het rigide mannelijkheidsideaal, maar daar niet over praten. Ik ging kijken of zij ook het gevoel hadden dat er iets klem zit en of zij ook bevrijd zouden willen worden van de norm, en dat wilden ze wel!

Inmiddels bestaat Boys Won’t Be Boys uit zevenhonderd mannen, jongens en ook vrouwen. We zitten allemaal in hetzelfde patriarchale schuitje, maar gaan daar op andere manieren mee om. De Marokkaanse buurtwerker die met homofobie moet dealen in zichzelf of bij zijn vrienden gaat op een andere manier met mannelijkheid om dan een dragqueen of een jongen die aseksueel is. Dat gesprek is heel interessant om te voeren.”

Spelen transmannen een rol in Boys Won’t Be Boys?

“Ja! Transmannen zijn fantastisch, want die maken de socialisatie naar man pas op een later moment mee. Dat is heel interessant, omdat zij vaak goed begrijpen dat de manier waarop mannelijkheid wordt gedefinieerd in onze maatschappij onacceptabel is. Als ik spreek over ‘mannelijkheid’ heb ik het niet over mensen met een piemel of mensen die zich identificeren als man, maar over de maatschappelijke structuur die we mannelijk noemen. Dat is soms verwarrend voor mensen. Er zit heel veel kennis in de trans community daarover. Eigenlijk denk ik: hoe kan je nou niet transgender of queer zijn?”

Leg uit?

“Ik vind het heel gek als je gender conform bent. Laatst was ik bij de gender poli – waar ze op zoek zijn naar trans mensen zonder behandelwens – om te onderzoeken waarom zij zich niet aanmelden voor een behandeling. Twee psychologen begonnen het gesprek met vragen als: ‘Hoe is het zo gekomen? Wat heb je precies? Sinds wanneer weet je het?’. Het lukt mij gewoon niet om me in die verhaallijn te plaatsen. Alsof ík een probleem heb. Ik kon alleen maar terugvragen: ‘Hoe gaat het met jullie? Wat heb je aangetrokken vandaag? Waarom draag jij een overhemd en een Rolex horloge?’. Die psychologen zijn wetenschappers die mij proberen te onderzoeken, maar als je mij wilt begrijpen, moet je eerst jezelf onderzoeken. ‘Maar mogen we dan wel opschrijven dat je niet gender conform bent?’, vroegen ze me na een tijdje. Ik dacht: waarom ben jij gender conform? Alleen maar omdat jij gender conform bent, ben ik niet gender conform. Wat zijn al die mensen die gender conform zijn aan het doen, waardoor ik nu opeens raar ben? Ik doe niks raars!”

Is Boys Won’t Be Boys een feministische beweging?

“Ja, maar we noemen het niet altijd zo, omdat het feminisme er niet in slaagt om mannen zich verbonden te laten voelen. Althans, het lukt mannen niet om zich verbonden te voelen. Dat is niet de schuld van het feminisme, maar de schuld van die mannen. Feminisme dekt de lading wel, omdat ik op zoek ben naar hoe mannen zich kunnen emanciperen. Als de man zich niet emancipeert of zichzelf verandert, dan kun je als vrouw zo veel veranderen als je wilt, maar dan loopt het op een gegeven moment vast.”

Kan je meer vertellen over hoe je mannen probeert te emanciperen?

“Ik wil dat het in de populaire cultuur hip wordt om mannelijkheid te bevragen. Daar waar mannen buiten de norm vallen, hebben ze vaak het gevoel dat ze een probleem hebben. Dat probleem moeten ze weg stoppen, en ze mogen er in ieder geval niet trots op zijn. Ik probeer daar een podium voor te geven en mannen erbij te betrekken door het gesprek te beginnen met: ‘Er is een kant van jou waar jij momenteel geen aandacht aan geeft, die dat wel verdient. Waar is die lieve, zachte, open, geëmancipeerde en betrokken kant? Laat eens zien, wat mooi! Hoe gaat het daarmee? Hoe komt het dat die niet zo veel in beeld is?’. Door aandacht te geven aan die andere kant van mannelijkheid, wordt die andere kant beslist kleiner.”

Persoonlijk vind ik het soms moeilijk om mensen die qua gedachtengoed ver van mij afstaan – buiten mijn ‘bubbel’ – te bereiken of te overtuigen. Hoe ga jij daar mee om?

“Dat is herkenbaar. Aan de ene kant is die bubbel hartstikke goed, omdat het je kennis kan vergroten. Op de een of andere manier doen we net alsof iedereen een deskundige is op het gebied van liefde, gender en seksualiteit, en er geen kennis over bestaat. Er wordt over gepraat alsof het een mening of een linkse hobby is, terwijl gender gewoon een structuur is die je kunt beschrijven en onderzoeken. Je gaat ook geen interessant gesprek over natuurkunde kunnen hebben met iemand die niks van natuurkunde weet. Aan de andere kant wil je mensen kunnen interesseren voor gender vraagstukken. Dat is wat ik probeer te doen. Het leuke aan gender is dat iedereen er een persoonlijke beleving bij heeft. Ik probeer aan te haken bij die belevingswereld door te vragen: ‘Hoe is dat eigenlijk voor jou als je in de ochtend je kleren aantrekt? Wat voor beslissing maak je dan? En als je seks hebt met iemand? Wat doe je dan meestal en welke beweging vind je leuk om te maken? Waarom?’ Daarbij doe ik niet alsof ik de waarheid in pacht heb, maar probeer ik door geïnteresseerd vragen te stellen mensen zelf het antwoord te laten vinden op die vragen.”

Daar moet je wel veel geduld voor hebben.

“Dat klopt en het is ook niet per se jouw taak. Mensen zijn verantwoordelijk voor zichzelf. Het is mijn baan, dus ik heb er tijd voor. Soms moet je mensen gewoon laten, omdat je eigen veiligheid en gezondheid op dat moment het belangrijkste zijn. Het komt vaak voor dat activistische mensen zelf een burn-out krijgen en dat is een kwalijke zaak.”

Ik ken inderdaad veel mensen die erg ongelukkig worden van al het onterecht in de wereld. Wel denk ik dat het een privilege is om, als het niet je dagelijkse realiteit is, het los te kunnen laten. Speaking of: hoe denk jij over mannelijk privilege?

“Het kost veel moeite om een man te zijn. Je moet je emoties onderdrukken, je moet presteren, je moet leidinggevend zijn, je moet doen alsof je niet empathisch bent. Allemaal heel moeilijk, maar tegelijkertijd heb je als man bijvoorbeeld wel een baan als leidinggevende in een managementfunctie, en verdien je veel geld. Het is niet makkelijk om een man te zijn, maar je krijgt er zo veel voor terug.

Maar uiteindelijk draaien mijn projecten en beweging niet om individuele mensen. Mijn doel is om op maatschappelijk niveau onze definitie van succes te veranderen. In deze door mannelijkheid gevormde maatschappij wordt succes gedefinieerd aan de hand van presteren, geld verdienen en leidinggeven. Ik zou willen dat het succesvol is om bijvoorbeeld bij je oma op visite te gaan, om boodschappen te doen voor je moeder of om je spiritueel te ontwikkelen. Er zijn zo veel dingen die ik als succesvol ervaar in mijn leven, waar ik vaak opmerkingen over krijg in de trant van: ‘Ja, maar je verdient er weinig geld mee, dat is vast een probleem voor jou’.”

Dus omdat betaald werk zo centraal staat in onze definitie van succes, zal mannelijkheid altijd hoger in de hiërarchie staan?

“Ja, en dat is mijn probleem met sommige vormen van feminisme. Binnen gelijkheidsfeminisme, bijvoorbeeld, gaat het over gelijkheid. Maar wie moet er dan gelijk zijn aan wie? Een vrouw mag natuurlijk wel gelijk willen zijn aan een man, maar dat verandert niks aan het systeem. Wat ik het belangrijkste vind dat je als individu kan doen binnen het systeem, is je eigen definitie van succes veranderen. Op het moment dat je weinig geld of geen baan hebt, zal je dan niet ongelukkig zijn, maar schaamteloos de tijd nemen voor zelf liefde en zelf zorg. En weet je, geld is echt vies hoor. Geld is altijd ergens geweest waar ik niks van wil weten. Geld is een gesloten systeem, waardoor, als jij meer geld hebt, dat altijd betekent dat iemand anders minder geld heeft. Dat is super erg! Met liefde is dat niet. Als jij meer liefde hebt, heeft iemand anders ook meer liefde. Bij liefde is het alleen maar meer, meer, meer.”

Weera Koopman

Hoofdredacteur

Leave a Reply